عوامل شیمیایی جنگی

از دیرباز، بشر همواره از سموم و مواد شیمیایی به‌عنوان ابزاری قدرتمند برای پیشبرد اهداف جنگی و گسترش تخریب بهره جسته است. بررسی متون مرتبط نشان می‌دهد که کاربرد مواد سمی در جنگ ها به قرون گذشته باز می‌گردد . نقطه عطف استفاده از سلاحهای شیمیایی، جنگ جهانی اول بود، که در 22 آوریل 1915، نیروهای آلمانی در ایپر بلژیک برای اولین بار به طور گسترده از گاز کلر استفاده کردند. این حمله فاجعه‌بار منجر به مرگ و میر چندین هزار نفر شد. 

 در طول جنگ جهانی اول، بیش از 1.3 میلیون سرباز دچار مسمومیت با سلاحهای شیمیایی شدند و بیش از 100 هزار نفر جان خود را از دست دادند. در جنگ جهانی دوم، پیشرفت صنایع شیمیایی منجر به تولید عوامل اعصاب پیچیده‌تری مانند تابون و سارین شد. اگرچه در اروپا از این سلاحها استفاده نشد، اما ژاپن در جنگ با چین بارها از آنها بهره برد و باعث مرگ و آسیب هزاران غیرنظامی شد.

در دهه‌های بعدی  جنگ ایران و عراق یکی از تلخ‌ترین نمونه‌های استفاده از این سلاحها بود. طبق گزارش سازمان ملل، عراق بیش از 1800 تن سولفور موستارد و 140 تن تابون علیه نیروهای ایرانی استفاده کرده است.

استفاده از سلاحهاي شیمیایی در مقیاس کوچک توسط افراد غیر دولتی نیز مشاهده شد که از بدترین ایـن مـوارد، حملـه بـا عامـل سارین در مترویی در توکیو (در ماه مارس 1995) بـود. ایـن حملـه باعـث کشـته شـدن 13  غیر نظامی و بروز آسیب های جدی به بیش از 1000 نفر دیگر گردید.

در مواجهه با حملات شیمیایی، کادر درمانی با چالش‌های پیچیده‌ای روبرو هستند که نیازمند آمادگی و برنامه‌ریزی دقیق می باشد. مهمترین اقدامات شامل تشخیص سریع عامل شیمیایی، ایجاد محدوده قرنطینه، آلودگی‌زدایی مصدومین و مداخله پزشکی فوری می‌باشد.

مهمترین روش تشخیص سریع و به موقع یک عامل شیمیایی استفاده از علائم بالینی اختصاصی است که در افراد مواجهه یافته با هر عامل بروز می کند، در واقع پرسنل پزشکی و امدادی در صورت آشنایی با این علائم و توکسیکودروم مربوط به هر عامل شیمیایی می توانند نوع عامل استفاده شده را تشخیص داده و پروتکل درمانی مورد نیاز مانند استفاده از آنتی دوت های اختصاصی و سایر حمایت های نجات دهنده جان بیمار را در کوتاه ترین زمان ممکن انجام دهند.