حشرهکشهای ارگانوکلره، که با نام حشرهکشهای هیدروکربن کلره نیز شناخته میشوند، در دهه ۱۹۴۰ با معرفی دیکلرودیفنیلتریکلرواتان (DDT) توسط پل مولر وارد عرصه مبارزه با آفات شدند. پیش از آن، حشرهکشهای موجود محدود به ترکیبات آرسنیکی، روغنهای نفتی، نیکوتین، پیرتروم، روتنون، گوگرد، گاز سیانید هیدروژن و کریولیت بودند. ارگانوکلرهها به دلیل ویژگیهای منحصربهفردشان از جمله غیرفرار بودن، هزینه تولید پایین، پایداری در محیط زیست و سمیت نسبتاً کمتر در مقایسه با حشرهکشهای پیشین، بهسرعت کاربرد گستردهای یافتند.
DDT تأثیر چشمگیری بر سلامت انسان داشت و استفاده از آن در برنامههای جهانی مبارزه با پشه، به نجات میلیونها نفر از مالاریا و تیفوس انجامید. این موفقیت زمینهساز توسعه سایر حشرهکشهای ارگانوکلره شد.
با وجود کارایی بالای این ترکیبات در کنترل آفات، پیامدهای زیستمحیطی متعددی در پی استفاده از آنها پدیدار گشت. راشل کارسون در سال ۱۹۶۲ در کتاب "بهار خاموش"، کاهش جمعیت عقاب و عقاب ماهیگیر را به پایداری DDT در محیط زیست و توانایی آن در تجمع زیستی نسبت داد. این ویژگیها سرانجام به ممنوعیت DDT در ایالات متحده و متعاقباً ممنوعیت سایر حشرهکشهای ارگانوکلره با خصوصیات مشابه انجامید. کنوانسیون استکهلم ۲۰۰۱ درباره آلایندههای آلی پایدار (POPs)، تعدادی از این آلایندهها، از جمله بسیاری از آفتکشهای ارگانوکلره را هدف قرار داد و ممنوعیت جهانی آنها را توصیه کرد. این توافقنامه از ۱۷ می ۲۰۰۴ جنبه قانونی یافت.
جذب ارگانوکلرهها از روده، ریهها و پوست با درجات متفاوتی صورت میگیرد. هگزاکلروسیکلوهگزان، لیندان، سیکلودینها (آلدرین، دیلدرین، اندرین، کلردان، هپتاکلر) و اندوسولفان جذب پوستی بالایی دارند، در حالی که DDT، دیکوفول، متوکسیکلر، توکسافن و میرکس جذب پوستی به مراتب کمتری نشان میدهند. لیندان با میزان جذب پوستی تقریبی ۹.۳ درصد، در پوست آسیبدیده با کارایی بیشتری جذب میشود که این موضوع بهویژه در درمان کودکان مبتلا به درماتیت شدید ناشی از گال اهمیت مییابد. چربی و حلالهای چربیدوست، جذب گوارشی و احتمالاً پوستی ارگانوکلرهها را افزایش میدهند. بسیاری از فرمولاسیونهای ارگانوکلره در حلالهای هیدروکربنی تهیه میشوند که احتمالاً تقویتکننده جذب هستند. اگرچه اکثر ارگانوکلرههای جامد فراریت چندانی ندارند، آئروسلها یا ذرات گرد و غبار آغشته به آفتکش که در موکوس تنفسی به دام میافتند و متعاقباً بلعیده میشوند، میتوانند به جذب گوارشی قابل توجهی منجر شوند.
در مسمومیت با آفتکشهای ارگانوکلره، بهویژه DDT، اختلالات حسی شامل هیپراستزی و پارستزی صورت و اندامها از نخستین نشانهها هستند. سردرد، سرگیجه، تهوع، استفراغ، عدم هماهنگی، لرزش و گیجی ذهنی نیز در بیماران مشاهده میشود. در موارد مسمومیت شدید، حرکات میوکلونیک پرشی و به دنبال آن تشنجهای تونیک-کلونیک عمومی بروز میکند که میتواند به کما و افسردگی تنفسی منجر شود.
در مسمومیت با سیکلودینها و توکسافن، تشنجها معمولاً بهطور ناگهانی و بدون علائم هشداردهنده اولیه آغاز میشوند. تشنجهای ناشی از سیکلودینها ممکن است تا ۴۸ ساعت پس از مواجهه ظاهر شده و طی روزهای بعد بهصورت دورهای عود کنند. لیندان و توکسافن به دلیل بیوترانسفورماسیون و دفع سریعتر، در مقایسه با دیلدرین، آلدرین و کلردان احتمال کمتری برای ایجاد تشنجهای تأخیری یا عودکننده دارند.
در موارد مسمومیتهای ترکیبی با عوامل آنتیکولین استراز مانند ارگانوفسفاتها و کارباماتها، علائم کولینرژیک در ابتدا غالب است، اما پس از درمان این علائم، تظاهرات مسمومیت با ارگانوکلره نمایان میشود که نیازمند درمان جداگانه است.
1) افراد مشکوک به مواجهه بسیار بالا با آفتکشهای ارگانوکلره از هر طریقی را از نظر اختلالات حسی، عدم هماهنگی، لکنت زبان، اختلالات ذهنی و فعالیت حرکتی غیر ارادی که هشدار دهنده تشنج قریب الوقوع است، تحت نظر بگیرید.
۲) در صورت بروز تشنج، قربانی را در وضعیت خوابیده به پهلوی چپ با سر پایین قرار دهید. مبلمان یا سایر اشیاء جامد که ممکن است منبع آسیب باشند را دور کنید. اگر حرکات فک شدید است، برای محافظت از زبان، گاز دندان پوشیده شده را بین دندانها قرار دهید. هر زمان که ممکن است، دندان مصنوعی و سایر کارهای دندانپزشکی قابل برداشت را خارج کنید. ترشحات دهان و حلق را آسپیره کنید و در صورت امکان، یک راه هوایی اوروفارنژیال برای حفظ مسیر باز و بدون انسداد توسط زبان وارد کنید. سر و صدا و هرگونه دستکاری بیمار که ممکن است فعالیت تشنجی را تحریک کند را به حداقل برسانید.
۳) اکسیژن را با ماسک تجویز کنید. تبادل گاز ریوی را در هر زمان که تنفس ضعیف شود با تهویه مکانیکی حفظ کنید.
۴) تشنجها را کنترل کنید. تشنج در بیماران ناشی از مسمومیت ارگانوکلره احتمالاً طولانی و کنترل آن دشوار است. استاتوس اپیلپتیکوس شایع است. به این دلیل، بیمارانی که تشنجهای آنها بلافاصله به داروهای ضد تشنج پاسخ نمیدهند باید در اسرع وقت به یک مرکز تروما منتقل شوند و معمولاً تا زمانی که تشنجها کنترل شود و وضعیت عصبی بهبود یابد، نیاز به پذیرش در مراقبتهای ویژه خواهند داشت. درمان اولیه با بنزودیازپینها باید شروع شود.
۵) اگر ارگانوکلره به مقداری که برای ایجاد مسمومیت کافی است بلعیده شده و بیمار در عرض یک ساعت مراجعه میکند، اقدامات رفع آلودگی معده را مطابق با فصل ۳ در نظر بگیرید. اگر بیمار بیش از یک ساعت پس از بلع مراجعه کند، زغال فعال ممکن است همچنان مفید باشد. اگر قربانی دچار تشنج است، تقریباً همیشه لازم است ابتدا تشنجها را کنترل کرد و سپس رفع آلودگی معده را انجام داد. تجویز زغال فعال در چنین مسمومیتهایی توصیه شده است، اما شواهد انسانی یا تجربی کمی برای حمایت از این روش وجود دارد.
۶) به ویژه در مسمومیتهای با دوزهای بالای ارگانوکلره، تهویه ریوی را به دقت پایش کنید تا از نارسایی تنفسی جلوگیری شود. در هر زمان که تنفس ضعیف شود، تهویه ریوی را به صورت مکانیکی با اکسیژن کمک کنید. از آنجا که این ترکیبات اغلب در یک حامل هیدروکربنی فرموله میشوند، آسپیراسیون هیدروکربن ممکن است با بلع این عوامل رخ دهد. آسپیراسیون هیدروکربن باید مطابق با پزشکی پذیرفته شده به عنوان یک مورد سندرم دیسترس تنفسی حاد مدیریت شود و معمولاً نیاز به مدیریت مراقبتهای ویژه خواهد داشت.
۷) وضعیت قلبی بیماران شدیداً مسموم را با ثبت مداوم ECG برای تشخیص آریتمی پایش کنید.
۸) مگر در موارد کاملاً ضروری، اپینفرین، سایر آمینهای آدرنرژیک یا آتروپین تجویز نکنید. تحریکپذیری میوکارد افزایش یافته ناشی از هیدروکربنهای کلره، زمینه را برای فیبریلاسیون بطنی فراهم میکند.
۹) روغنهای حیوانی یا گیاهی یا چربیها را از راه دهان تجویز نکنید. آنها جذب گوارشی ارگانوکلرههای چربیدوست را افزایش میدهند.
۱۰) تشنجها و حرکات میوکلونیک را که گاهی اوقات تا چند روز پس از مسمومیت حاد با ارگانوکلرههای با دفع آهستهتر ادامه مییابند، کنترل کنید. فنوباربیتال خوراکی احتمالاً موثر خواهد بود. دوز باید بر اساس تظاهرات در هر مورد فردی و اطلاعات موجود در بروشور دارو تعیین شود.
۱۱) از رزین کلستیرامین برای تسریع دفع صفراوی-مدفوعی ترکیبات ارگانوکلره با حذف آهستهتر استفاده کنید. دوز را میتوان با میوه گوشتی یا مایعات مخلوط کرد. هرگز نباید به شکل خشک داده شود و همیشه باید با آب، سایر مایعات یا میوه گوشتی تجویز شود. درمان طولانی مدت (چند هفته یا ماه) ممکن است ضروری باشد.
۱۲) در طول دوره نقاهت، دریافت کربوهیدرات، پروتئین و ویتامین را از طریق رژیم غذایی یا درمان پرنترال افزایش دهید.
